Deformasion braxisefaliya

Braxisefaliya körpənin başının arxa hissəsinin yastılaşması və başın öndən arxaya ölçüsünə nisbətən qısa və enli görünməsidir. Körpələrdə çox vaxt daim arxası üstə uzanma ilə əlaqəli pozisional (deformasion) vəziyyətdir; vaxtından əvvəl doğulma və tortikollis riski artırır. Yüngül hallarda pozisiya tədbirləri, nəzərəçarpan hallarda isə həkim qiymətləndirməsi ilə kranial ortez (dəbilqə) tətbiqi gündəmə gəlir.

Braxisefaliya nədir?

Braxisefaliya kəllənin tipik formasının nəzərəçarpacaq dərəcədə qısalması ilə xarakterizə olunan vəziyyətdir. Qədim yunan dilindən gələn bu termin “qısa” mənasını verən “brachys” və “baş” mənasını verən “kephale” sözlərinin birləşməsindən yaranıb. Braxisefaliya körpələrdə və bəzi hallarda böyüklərdə rast gəlinən sefalik pozulmadır və adətən doğuşdan etibarən nəzərəçarpan olmağa başlayır. Braxisefaliya kəllənin arxa hissəsində yastılaşma və yanlarda genişlənmə ilə müəyyən olunur. Bu vəziyyət körpənin kəlləsinin inkişaf dövrünün əvvəlində xarici təzyiqlər səbəbindən qeyri-mütənasib şəkildə formalaşması nəticəsində yarana bilər. Xüsusilə körpəlik dövründə kəllə hələ olduqca yumşaq və elastik olduğu üçün xarici təsirlərdən asanlıqla təsirlənir. Erkən yaşlarda körpənin tez-tez eyni vəziyyətdə uzanması braxisefaliyanın inkişafında mühüm rol oynayır. Braxisefaliyanın əlamətləri arasında başın arxa hissəsinin yastılaşması, başın yuxarıdan baxdıqda daha enli və qısalmış görünməsi, qulaqların bir qədər önə sürüşməsi kimi fiziki əlamətlər yer alır. Bəzən bu vəziyyətlə yanaşı körpələrdə inkişaf ləngimələri və ya koqnitiv problemlər də müşahidə oluna bilər. Braxisefaliya bəzi genetik sindromlarla da əlaqələndirilir. Məsələn, Daun sindromu kimi hallarda braxisefaliya əlaməti tez-tez müşahidə olunur. Buna görə braxisefaliya diaqnozu qoyulmuş körpələrin vəziyyətinin daha ətraflı qiymətləndirilməsi vacibdir. Müalicə olunmadığı halda braxisefaliya qalıcı forma pozulmasına səbəb ola bilər. Lakin erkən diaqnoz və uyğun müalicə üsulları ilə vəziyyət nəzarət altına alına bilər. Braxisefaliyanın müalicə üsulları arasında ortez tətbiqləri və pozisiya dəyişiklikləri yer alır. Körpənin başının daha simmetrik inkişafına kömək etmək üçün xüsusi dəbilqələr və ya ortezlərdən istifadə olunur. Sonda qeyd edək ki, braxisefaliya ilə bağlı vəziyyətlər körpələrin sağlam inkişafı baxımından nəzərə alınmalı və mümkün əlamətlər müşahidə edildikdə mütəxəssisə müraciət etmək tövsiyə olunur.

Braxisefal baş quruluşu nədir?

Braxisefal baş quruluşu yuxarıdan baxdıqda qısa və enli, arxası yastı görünən baş formasıdır. Braxisefal başda başın eninin uzunluğuna nisbəti, yəni sefalik indeks yüksəkdir. Bu quruluş bəzi uşaqlarda ailəvi xüsusiyyət ola bilər; körpələrdə isə çox vaxt arxası üstə uzanma ilə əlaqədar sonradan inkişaf edir. Müalicənin lazım olub-olmadığı müayinə və 3D ölçmə ilə müəyyən edilir.

Braxisefaliyanın əlamətləri hansılardır?

Braxisefaliya kəllənin nəzərəçarpan qısalığına səbəb olan vəziyyətdir. Bu vəziyyət bir çox fərqli əlamətlə özünü göstərə bilər. Braxisefaliyanın əlamətləri adətən körpəlik dövründə müşahidə olunur və qulluq prosesində diqqət yetirilməli olan vacib işarələr sırasındadır. Aşağıda braxisefaliyanın əlamətləri ətraflı şəkildə verilir: • Başın arxa hissəsində yastılaşma: Braxisefaliyası olan körpələrdə başın arxa hissəsi adətən yastılaşır. Bu vəziyyət körpənin başının yan tərəflərinin normadan daha qalın görünməsinə səbəb ola bilər. • Enli və qısa baş quruluşu: Braxisefaliya başın orta ölçülərə nisbətən daha enli və qısa olmasına səbəb olur. Buna görə baş yuxarıdan baxdıqda daha enli görünə bilər. • Qulaqların yerləşməsində dəyişiklik: Bəzən braxisefaliyası olan körpələrdə qulaqların vəziyyətində dəyişiklik müşahidə oluna bilər. Qulaqlar başın yan tərəfində normadan daha öndə yerləşə bilər. • Alın nahiyəsində qabarıqlıq: Braxisefaliya zamanı alın nahiyəsində nəzərəçarpan qabarıqlıq müşahidə oluna bilər. Bu, kəllənin normal formasının pozulmasını ifadə edir. • Asimmetrik üz görünüşü: Bəzi braxisefaliya hallarında üz quruluşunda asimmetriya ola bilər. Bu halda üzün bir tərəfi digərinə nisbətən daha qabarıq və ya fərqli görünə bilər. • Nəzərəçarpan baş forması: Körpənin başı yuxarıdan baxdıqda dəyirmi və ya küt görünə bilər. Bu vəziyyət xüsusilə körpəlik dövründə diqqəti cəlb edir. • Narahatlıq və sıxıntı: Braxisefaliyası olan körpələr başlarının formasına görə zaman-zaman narahatlıq hiss edə bilər. Bu, başı dəstəkləyən vəziyyətlərdə uzun müddət qala bilməmələri ilə əlaqədar ola bilər. Əlamətlər fərddən fərdə dəyişə bildiyi üçün braxisefaliya ilə bağlı diqqətli olmaq və lazım olduqda peşəkar tibbi xidmət almaq son dərəcə vacibdir. Valideynlər bu əlamətlərlə qarşılaşdıqda mütəxəssislə məsləhətləşərək müalicə variantları haqqında məlumat almalıdırlar. Unutmaq olmaz ki, braxisefaliyanın müalicə üsulları erkən diaqnoz qoyulduqda daha səmərəli ola bilər, buna görə əlamətlərin müşahidə edilməsi vacibdir.

Braxisefaliyanın müalicə üsulları

Braxisefaliyanın müalicə üsulları bu baş forması pozulmasının ağırlığından və şəxsin yaşından asılı olaraq müxtəlifdir. Müalicə variantları problemin yüngül və ya ağır dərəcədə olmasına görə fərqlənir. Əsas müalicə üsulları bunlardır: • Pozisiya terapiyası: Müalicənin ən geniş yayılmış və ilkin mərhələdəki üsulu olan pozisiya terapiyası körpələrin uzanma vəziyyətlərinin dəyişdirilməsini nəzərdə tutur. Məqsədi başın eyni nahiyəsinin daim təzyiq altında qalmamasıdır. Körpə yuxuda həmişə arxası üstə, düz və bərk səthə, yastıqsız uzadılır; başın baxdığı istiqamət yuxudan yuxuya növbə ilə dəyişdirilir, körpə oyaq olarkən isə nəzarət altında qarın üstə vaxt və müxtəlif vəziyyətlər təşviq olunur. • Kranial dəbilqə ilə müalicə: Ağır braxisefaliya hallarında üstünlük verilən digər üsul kranial dəbilqə ilə müalicədir. Bu xüsusi ortopedik cihaz körpənin başının düzgün forma almasına kömək edir. Adətən başın sürətlə böyüdüyü 4-6-cı aylar ətrafında başlanmasına üstünlük verilir. Dəbilqə başı sıxmır; yastılaşmış nahiyələrdə boşluq saxlayaraq böyüməni passiv şəkildə bu nahiyələrə yönəldir. Müalicə müddəti adətən 3 aydan 1 ilə qədər dəyişir. • Fizioterapiya: Körpələrdəki əlavə əzələ gərginliklərini azaltmaq məqsədilə tətbiq olunan fizioterapiya xüsusilə tortikollis kimi mənfi təsirləri olan vəziyyətlərdə faydalıdır. Bu müalicə başın daha yaxşı idarə olunması məqsədilə boyun və çiyin əzələlərinin gücləndirilməsini hədəfləyir. • Təhlükəsiz yuxu: Yuxu zamanı baş formalaşdıran yastıq, pozisiyalayıcı və ya paz istifadə edilməməlidir. Körpə hər yuxuda arxası üstə, düz və bərk səthə, yastıqsız uzadılır; başın baxdığı istiqamət yuxudan yuxuya dəyişdirilir və körpə oyaq olarkən nəzarət altında qarın üstə vaxt keçirir. Suallarınız üçün həkiminizlə məsləhətləşin. • Cərrahi müdaxilə: Deformasion (pozisional) braxisefaliyada cərrahiyyə tələb olunmur. Cərrahiyyə yalnız kəllə tikişlərinin vaxtından əvvəl bağlandığı kraniosinostoz kimi fərqli vəziyyətlərdə uşaq neyrocərrahı tərəfindən qiymətləndirilir. Müalicə üsullarının seçimi hər şəxsin xüsusi vəziyyətinə görə müəyyənləşdirilməlidir. Dəqiq diaqnoz və uyğun müalicə planı üçün mütəxəssisə müraciət etmək lazımdır. Müalicəyə erkən başlamaq braxisefaliyanın əlamətlərinin öhdəsindən gəlmək və uşağın sağlam inkişafı üçün ən vacib addımlardandır.

Braxisefaliyanın səbəbləri və risk amilləri

“Braxisefaliya nədir?” sualına cavab axtararkən bu baş forması pozulmasının arxasındakı səbəbləri və risk amillərini də nəzərə almaq vacibdir. Braxisefaliya adətən körpənin baş quruluşuna təsir edən müxtəlif xarici amillər və genetik meyillilik nəticəsində yaranır. Bu vəziyyətə təsir edən əsas səbəblər və risk amilləri bunlardır: • Pozisional amillər: Körpələrin başının uzun müddət müəyyən vəziyyətdə qalması braxisefaliyanın inkişafına səbəb ola bilər. Xüsusilə körpələrin arxası üstə uzandığı vəziyyətlər kəllənin arxa hissəsində yastılaşmaya səbəb ola bilər. Bu vəziyyət qəfil körpə ölümü riskini azaltmaq üçün tövsiyə olunan arxası üstə yuxu (“Back to Sleep” kampaniyası) geniş yayıldıqdan sonra daha tez-tez müşahidə olunmağa başlayıb; arxası üstə yuxu öz əhəmiyyətini saxlayır, həll yolu körpə oyaq olarkən onun vəziyyətini müxtəlifləşdirməkdir. • Anadangəlmə problemlər: Bəzi körpələr doğuşdan əvvəl bətndə məruz qaldıqları sıxılma və ya nizamsız vəziyyət səbəbindən braxisefalik baş quruluşu ilə doğula bilərlər. Xüsusilə çoxdöllü hamiləliklərdə (əkizlər və ya üçəmlər) bu vəziyyət daha tez-tez müşahidə oluna bilər. • Vaxtından əvvəl doğuş: Vaxtından əvvəl doğulan körpələrin kəlləsi daha yumşaqdır və xarici təzyiqlərə qarşı daha həssasdır. Buna görə vaxtından əvvəl doğulmuş körpələrdə braxisefaliya riski daha yüksəkdir. • Çəki və ölçü: Hamiləlik dövründə ananın bədəninə düşən yüklər körpənin baş quruluşuna birbaşa təsir edə bilər. Daha iri və ağır körpələrin başı doğuş zamanı daha çox təzyiqə məruz qalır və bu vəziyyət braxisefaliya riskini artıra bilər. • Ananın sağlamlığı: Hamiləlik zamanı ananın sağlamlıq vəziyyəti, xüsusilə diabet, hipertoniya kimi problemlərin olması körpənin baş quruluşunun inkişafına təsir edə bilər. Qidalanma çatışmazlığı və ya amniotik mayenin azlığı da braxisefaliyanın inkişafında rol oynaya bilər. • Genetik meyillilik: Ailəsində braxisefaliya olan körpələrdə bu vəziyyətin yaranma ehtimalı daha yüksəkdir. Genetik amillər kəllə formasının inkişafına təsir edən mürəkkəb prosesi idarə edə bilər. Bu səbəblər və risk amilləri braxisefaliyanın yaranmasında təsirli ola bilən amillərdir. Erkən diaqnoz və müalicə ilə bu vəziyyətin fəsadları minimuma endirilə bilər. Valideynlərin uşaqlarının baş quruluşunu müntəzəm izləmələri və mümkün dəyişiklikləri mütəxəssislərə bildirərək vaxtında kömək almaları vacibdir.

Braxisefaliya ilə bağlı tez-tez verilən suallar

Körpələrdə braxisefaliya ilə bağlı narahatlıqlar valideynlər arasında tez-tez müzakirə olunan mövzulardandır. Bu bölmədə braxisefaliya ilə bağlı ən çox verilən suallara və onların cavablarına yer verəcəyik: Körpənizin kəllə formasının pozulması və ya braxisefaliya haqqında daha çox məlumat almaq və müalicə variantlarını qiymətləndirmək üçün mütəxəssislə məsləhətləşməyiniz vacibdir. Braxisefaliya kəllənin tipik olandan daha qısa formaya malik olması vəziyyətini ifadə edir. Adətən bu vəziyyət körpənin başının arxa hissəsində yastılaşma ilə xarakterizə olunur. Körpələrdə braxisefaliya sıx vəziyyətdə uzanma və ya doğuşdan əvvəlki təzyiq kimi səbəblərlə yarana bilər. Braxisefaliya adətən zərərsizdir, lakin müəyyən hallarda müalicə tələb edə bilər. Bu vəziyyət adətən körpələrin doğuş zamanı və ya ondan sonra başlarının müəyyən vəziyyətdə daim qalmasından qaynaqlanır. Bundan əlavə, vaxtından əvvəl doğulma, tortikollis və genetik təsirlər də braxisefaliya riskini artıra bilər. Braxisefaliya fiziki müayinə ilə asanlıqla diaqnoz edilə bilər. Mütəxəssislər körpənin başının formasını qiymətləndirərək asimmetriya və ya yastılaşmanın olub-olmadığını yoxlayırlar. Bundan əlavə, kəllənin inkişafını izləmək üçün lazım olduqda görüntüləmə üsullarından istifadə oluna bilər. Valideynlərin müşahidələri də diaqnozda mühüm rol oynayır. Müalicə olunmayan braxisefaliya bəzi hallarda xroniki baş forması pozulmalarına və estetik problemlərə səbəb ola bilər. Bundan əlavə, nadir hallarda beyin inkişafına təsir edən problemlər də yarana bilər. Erkən müdaxilə ilə belə fəsadların qarşısını almaq mümkündür. Braxisefaliyanın müalicəsi adətən pozisiya təlimi və xüsusi dəbilqələrlə aparılır. Pozisiya təlimi başın eyni nahiyəsinin daim təzyiq altında qalmaması üçün körpə oyaq olarkən nəzarət altında qarın üstə vaxta və vəziyyət müxtəlifliyinə, yuxuda isə arxası üstə uzanarkən başın istiqamətini növbə ilə dəyişməyə yönəlir. Dəbilqə ilə müalicə isə kəlləni düzgün istiqamətləndirəcək şəkildə dizayn edilmiş ortopedik cihazlardan istifadə etməklə aparılır. Müalicə müddəti vəziyyətin ağırlığından asılı olaraq dəyişir.