Deformasion plagiosefaliya

Plagiosefaliya körpənin başının bir tərəfinin yastılaşması nəticəsində yaranan asimmetrik baş formasıdır; xalq arasında yastı baş sindromu və ya yastı baş kimi tanınır. Deformasion (pozisional) plagiosefaliya başın uzun müddət eyni nahiyədən təzyiq alması nəticəsində inkişaf edir və tikişlərin erkən bağlanması ilə əlaqəli kraniosinostozdan fərqlidir. Yüngül hallarda pozisiya tədbirləri və nəzarət altında qarın üstə vaxt, nəzərəçarpan hallarda isə həkim qiymətləndirməsi ilə kranial ortez (dəbilqə) tətbiq oluna bilər.

Deformasion plagiosefaliya nədir?

Deformasion plagiosefaliya yenidoğulmuş körpələrdə ən çox rast gəlinən baş forması pozulmasıdır. Xalq arasında “yastı baş”, “əyri baş” və ya “basıq baş” adlandırılır. Bu vəziyyət doğuşdan sonra körpələrin başının normadan fərqli forma alması ilə xarakterizə olunur. Adətən doğuşdan dərhal sonra və ya körpənin ilk bir neçə ayında nəzərəçarpan olur. Bu pozulmanın əsas səbəbləri arasında körpələrin daim eyni vəziyyətdə uzanması və doğuş zamanı başlarının məruz qala biləcəyi təzyiq yer alır. Xüsusilə vaxtından əvvəl doğulmuş körpələrdə baş quruluşunun hələ yumşaq və forma ala bilən olması səbəbindən deformasion plagiosefaliya riski daha yüksəkdir. Bu vəziyyət həm fiziki görünüşə təsir göstərə, həm də körpələrin inkişaf proseslərində bəzi problemlərə səbəb ola bilər. Plagiosefaliya baş quruluşundakı asimmetriya ilə özünü göstərir. Başın arxasında və ya yan tərəfində yaranan yastılaşmalar qulaqların və alın nahiyəsinin vəziyyətinə təsir edə bilər. Körpənin üzünə baxdıqda gözlərin və yanaqların da asimmetrik görünməsi tez-tez müşahidə oluna bilər. Deformasion plagiosefaliya haqqında daha çox məlumat almaq və vəziyyətin ağırlığını qiymətləndirmək üçün mütəxəssis pediatra müraciət etmək tövsiyə olunur. Bu vəziyyət müalicə oluna bilər və zamanla düzəlmədikdə çox vaxt dəstəkləyici müalicə üsulları ilə idarə oluna bilər. Bu məlumatlar deformasion plagiosefaliya haqqında əsas biliklər təqdim edir və valideynlərin vəziyyəti daha yaxşı anlamasına kömək edir.

Yastı baş sindromu nədir? Plagiosefaliya ilə eyni şeydirmi?

Yastı baş sindromu körpələrdə başın bir hissəsinin yastılaşmasını ifadə edən, xalq arasında işlədilən addır; tibbdəki qarşılığı çox vaxt deformasion (pozisional) plagiosefaliyadır. Gündəlik dildə “yastı baş”, “basıq baş” və ya “körpələrdə başın yastılaşması” deyildikdə adətən bu vəziyyət nəzərdə tutulur. Lakin eyni ifadələr başın arxasının ortadan və iki tərəfə bərabər yastılaşdığı braxisefaliyanı da əhatə edə bilər. Plagiosefaliyada yastılaşma birtərəflidir: yuxarıdan baxdıqda baş paraleloqram kimi görünür və eyni tərəfdəki qulaq önə sürüşə bilər. Yastı baş sindromu ayrıca xəstəlik deyil, vəziyyətlə bağlı baş forması dəyişikliyinin təsviridir və tikişlərin erkən bağlandığı kraniosinostozla qarışdırılmamalıdır. Hansı vəziyyətin söhbət mövzusu olduğu həkim müayinəsi və 3D ölçmə ilə dəqiqləşdirilir.

Deformasion plagiosefaliyanın növləri

Deformasion plagiosefaliya körpələrin başındakı asimmetrik forma pozulmasını ifadə edir və müxtəlif növlərə bölünə bilər. Bu növlər yaranma səbəbləri, təsir etdikləri nahiyələr və klinik əlamətlər baxımından fərqlənir. Bu növlərin hər biri körpədə fərqli nəticələr doğura bilər və müalicə yanaşmaları da müxtəlif ola bilər. Erkən diaqnoz müalicə prosesi üçün olduqca vacibdir; buna görə valideynlərin körpələrinin baş formasına diqqət yetirmələri və hər hansı anormallıq olduqda mütəxəssis həkimə müraciət etmələri tövsiyə olunur. Deformasion plagiosefaliyanın növləri haqqında məlumatlı olmaq risk amillərini anlamağa və lazımi profilaktik strategiyaları hazırlamağa kömək edir.

Deformasion plagiosefaliyanın əlamətləri və diaqnostika üsulları

Deformasion plagiosefaliya körpələrin kəlləsində yaranan asimmetrik forma pozulmalarıdır və bu vəziyyət bəzi əlamətlərlə özünü göstərir. İlk əlamətlər körpə doğulduqdan sonra bir neçə ay ərzində müşahidə oluna bilər. Ailələrin diqqət etməli olduğu ən çox rast gəlinən əlamətlər bunlardır: • Başın bir tərəfində yastılaşma: Körpələrin başında bir tərəfin digərinə nisbətən daha yastı olması ən nəzərəçarpan əlamətdir. Bu vəziyyət başın arxa hissəsində və ya yan tərəflərdən birində daha çox yastı sahənin yaranması ilə özünü göstərir. • Üzdə asimmetriya: Körpələrin yanaqları, gözləri və ya alnının bir tərəfi digər tərəfə nisbətən nəzərəçarpacaq dərəcədə daha önə və ya geriyə çıxmış ola bilər. • Qulaqların vəziyyətində dəyişiklik: Başın asimmetrik quruluşu qulaqların yerləşməsində də dəyişikliklər yarada bilər. Bir qulaq digərinə nisbətən daha önə sürüşmüş görünə bilər. • Körpələrin yatma vəziyyətləri: Körpələrin başını daim eyni tərəfə çevirərək yatması və ya uzun müddət bir vəziyyətdə qalması plagiosefaliyanın əlamətləri sırasındadır. Diaqnostika üsulları adətən pediatrın apardığı müayinələrə əsaslanır. Həkim körpənin baş quruluşunu diqqətlə müşahidə edəcək və aşağıdakı üsullarla ətraflı araşdıra bilər: • Fiziki müayinə: Körpə müxtəlif vəziyyətlərdə müayinə olunur və başının forması qiymətləndirilir. • 3D baş ölçmə sistemləri: 3D optik skanlama sistemləri ilə kəllənin forması ətraflı şəkildə təhlil oluna bilər. Bu üsul deformasiyanın ölçüsünü və ağırlığını obyektiv şəkildə müəyyən etməyə kömək edir. • Radioloji görüntüləmə (lazım olduqda): Nadir hallarda kəllədəki struktur problemlərinin aşkarlanması üçün beyin tomoqrafiyası və ya digər görüntüləmə üsullarından istifadə oluna bilər. Erkən diaqnoz və müdaxilə deformasion plagiosefaliyanın müalicəsində həlledici əhəmiyyət daşıyır. Buna görə valideynlərin bu əlamətlərə diqqət yetirmələri və lazım olduqda səhiyyə mütəxəssislərinə müraciət etmələri vacibdir.

Deformasion plagiosefaliyanın müalicə variantları

Deformasion plagiosefaliyanın müalicəsi vəziyyətin ağırlığından və körpənin yaşından asılı olaraq fərqlənir. Müalicə prosesi adətən dəbilqədən istifadə ilə bağlıdır. Körpələrin baş forması müntəzəm yoxlanılmalıdır. Aşağıda diqqət edilməli olan bəzi məqamlar verilir: • İzləmə müayinələri: Dəbilqə ilə müalicə zamanı müntəzəm həkim müayinəsi vacib mərhələdir. Bu müayinələrdə dəbilqədən düzgün istifadə olunub-olunmadığı və baş formasının düzəlib-düzəlmədiyi izlənilməlidir. • Vaxt və müddət: Müalicə müddəti adətən 3 aydan 1 ilə qədər dəyişir. Bu müddət ərzində baş formasının düzəlib-düzəlmədiyi daim yoxlanılmalıdır. • Evdə tətbiqlər: Müalicə prosesində valideynlər körpənin vəziyyətini dəyişərək onun zərurət olmadıqca eyni vəziyyətdə qalmamasını təmin etməlidirlər. Unutmaq olmaz ki, müalicəyə erkən başlamaq başın sürətlə böyüdüyü dövrdən faydalanmağa imkan verir. Hər körpə fərqli olduğundan, ən uyğun müalicə üsulunun müəyyən edilməsi üçün səhiyyə mütəxəssisi ilə məsləhətləşmək lazımdır.

Deformasion plagiosefaliya və profilaktik strategiyalar

Deformasion plagiosefaliya körpələrin kəlləsində asimmetrik forma pozulmalarına səbəb olan vəziyyətdir. Bu problemin qarşısını almaq üçün tətbiq edə biləcəyiniz bir neçə strategiya var. Körpə oyaq və nəzarət altında olarkən qarın üstə vaxt keçirməsi, yuxuda həmişə arxası üstə uzadılarkən başın baxdığı istiqamətin növbə ilə dəyişdirilməsi və körpənin avtomobil oturacağı, portativ körpə oturacağı kimi qurğularda uzun müddət eyni vəziyyətdə saxlanılmaması kimi tədbirlər deformasion plagiosefaliyanın inkişafını azaltmağa kömək edə və körpənizin motor inkişafını da dəstəkləyə bilər. Unutmayın ki, hər körpənin vəziyyəti fərqlidir; buna görə hər hansı narahatlığınız varsa, səhiyyə mütəxəssisinə müraciət etməyiniz vacibdir. Plagiosefaliya körpələrin kəlləsinin bir tərəfinin digərinə nisbətən daha yastı və ya basıq olması ilə xarakterizə olunan vəziyyətdir. Adətən körpənin müəyyən vəziyyətdə uzun müddət uzanmasından qaynaqlanır. Bu asimmetriya körpələrin başının yastılaşmasına və bir tərəfdə yastı sahənin yaranmasına səbəb olur. Bəzi hallarda bu vəziyyət ümumi motor bacarıqlarına təsir edə bilər, lakin çox vaxt müalicə oluna bilən problemdir. Plagiosefaliyaya səbəb olan əsas amillərdən biri körpənin daim eyni vəziyyətdə yatmasıdır. Bu, xüsusilə yenidoğulmuş körpələrdə diqqət yetirilməli olan məsələdir. Bundan əlavə, tortikollis adlanan boyun əzələsi problemi olan körpələr başlarını bir tərəfə çevirə bilməyə bilərlər. Vaxtından əvvəl doğuşlar da körpələrin başında deformasiya riskini artıra bilər. Doğuş zamanı baş verən travmalar da plagiosefaliyaya səbəb ola bilər. Plagiosefaliyanın müalicə üsulları vəziyyətin ağırlığına görə dəyişir. Yüngül hallarda pozisiya dəyişiklikləri və fiziki terapiya tətbiqləri ilə müalicə oluna bilər. Daha ağır hallar üçün isə kranial dəbilqə ilə müalicə tətbiq oluna bilər. Dəbilqə körpənin kəllə formasını düzəltmək məqsədilə xüsusi olaraq dizayn edilib. Müalicə prosesi adətən 3 aydan 1 ilə qədər davam edir və müntəzəm izləmə ilə yanaşı müəyyən aralıqlarla müayinələrin aparılması tövsiyə olunur. Plagiosefaliyanın əlamətləri körpənin başının bir tərəfində nəzərəçarpan yastılaşma və bunun nəticəsində asimmetrik görünüşlə özünü göstərir. Bundan əlavə, qulaqların səviyyəsində asimmetriya, alın və ya yanaq nahiyəsində əyrilik kimi hallar da müşahidə oluna bilər. Körpənin başı yuxarıdan baxdıqda bərabər görünmürsə və müəyyən hərəkətləri məhdudlaşıbsa, plagiosefaliyadan şübhələnmək olar.